วิธีเช็กอาหารปลอม Food Fraud จากแหล่งออนไลน์ ปลอดภัยไว้ก่อน

อาหารปลอม หรือ Food Fraud คืออาหารที่ถูกปลอมแปลงด้วยวัตถุดิบคุณภาพต่ำ สิ่งเจือปน หรือสารสังเคราะห์แล้วสวมรอยเป็นอาหารจริง โดยเน้นการลดต้นทุน เพิ่มผลกำไร และมีเจตนาหลอกลวงผู้บริโภคโดยตรง ถือเป็นภัยเงียบที่พบได้มากขึ้นในปัจจุบัน โดยเฉพาะกับผู้ที่สั่งซื้อสินค้าออนไลน์ซึ่งไม่ได้สัมผัสหรือดมกลิ่นวัตถุดิบจริงก่อนจ่ายเงิน ความน่ากลัวของอาหารประเภทนี้ไม่ใช่แค่เรื่องรสชาติที่ห่วย แต่เป็นสารเคมีและสิ่งแปลกปลอมที่แฝงมาในจานอาหาร หากเผลอรับประทานเข้าไปอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้เลยทีเดียว แล้วมีวัตถุดิบตัวไหนบ้างที่กำลังโดนปลอมแปลงบนโลกออนไลน์? จากประสบการณ์ในวงการอาหารของเชฟนิกะ วันนี้จะพามาดูวิธีสังเกตและความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการทานอาหารปลอมกันค่ะ

ทำไมอาหารปลอมถึงระบาดหนักขึ้นทั่วโลก?

จากข้อมูลข่าวขององค์การอาหารและยาสหรัฐ (U.S. Food and Drug Administration หรือ US FDA) ระบุว่า สาเหตุหลักที่ทำให้การปลอมแปลงอาหารระบาดหนักขึ้นทั่วโลก นั่นเป็นเพราะแรงจูงใจมหาศาลทางเศรษฐกิจที่ผู้ผลิตไร้จรรยาบรรณต้องการลดต้นทุนและสร้างกำไรสูงสุด ผ่านการนำวัตถุดิบราคาถูกอย่างน้ำมันพืช หรือน้ำเชื่อม มาเจือจางในน้ำมันมะกอกเอ็กซ์ตร้าเวอร์จินและน้ำผึ้งแท้ ประกอบกับการทำอาหารปลอมในยุคนี้ถูกออกแบบมาแยบยลขึ้นเพื่อหลบเลี่ยงการตรวจสอบตลอดห่วงโซ่อุปทานระดับโลก ทำให้อัตราการตรวจพบจึงทำได้ยากมาก ส่งผลให้ปัญหานี้ขยายตัวเป็นวงกว้างจนสร้างความเสียหายสูงถึง 10,000 – 40,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี ปัญหาดังกล่าวไม่ได้มีผลต่อเงินในกระเป๋าตังค์ผู้บริโภคเท่านั้น แต่ยังแฝงอันตรายถึงชีวิตอีกด้วย ดังจะเห็นได้จากเคสผู้ผลิตใส่สีสังเคราะห์ปนเปื้อนสารตะกั่วในเครื่องเทศ หรือเคสสะเทือนโลกอย่างคดี Sanlu Melamine Scandal ในปี 2008 ที่บริษัท Sanlu Group ของประเทศจีน แอบใส่สารเมลามีนในนมผงเด็ก จนทำให้ทารกไตวายและเจ็บป่วยนับแสนคน

อาหารปลอม Food Fraud อันตรายอย่างไร?

อาหารปลอม Food Fraud ก่อให้เกิดอันตรายทั้งต่อร่างกายและสุขภาวะอย่างร้ายแรง เนื่องจากการสอดไส้วัตถุดิบเกรดต่ำหรือสารเคมีเลียนแบบธรรมชาติ อาจกระตุ้นให้เกิดภาวะช็อกจากการแพ้อาหารโดยไม่รู้ตัว ก่อให้เกิดการสะสมของสารพิษในตับและไต รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อในกระแสเลือดจากการกินอาหารปนเปื้อนในระยะยาวอีกด้วย โดยมีรายละเอียดดังต่อไปนี้

• เสี่ยงภาวะช็อกจากการแพ้อาหารแฝง: การแอบสลับสับเปลี่ยนวัตถุดิบโดยไม่แจ้งบนฉลาก เช่น นำแป้งถั่วเหลืองหรือถั่วลิสงราคาถูกมาผสมในเครื่องเทศ หรือสวมรอยใช้ปลาต่างสายพันธุ์ อาจกระตุ้นให้ผู้ที่มีอาการแพ้อาหารเกิดภาวะแพ้รุนแรงยิ่งขึ้น ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงขั้นหายใจล้มเหลวทันที
• ตับและไตสะสมสารเคมีและโลหะหนัก: ผู้ผลิตที่ไร้จรรยาบรรณมักใช้สารเคมีห้ามใช้ในอาหารเพื่อตกแต่งรูปลักษณ์ เช่น ใช้สีย้อมอุตสาหกรรมปนเปื้อนสารตะกั่วในผงขมิ้นและพริกป่น หรือเคสสะเทือนโลกอย่างการใส่สารเมลามีนในนมผงเด็กของบริษัท Sanlu ในจีน เพื่อหลอกค่าโปรตีน ซึ่งส่งผลให้ทารกเกิดภาวะนิ่วและไตวายฉับพลัน
• เสี่ยงติดเชื้อในกระแสเลือดและอาหารเป็นพิษรุนแรง: อาหารปลอมหลายชนิดเกิดจากการนำวัตถุดิบเน่าเสียหรือหมดอายุมาฟอกสี ดับกลิ่น แล้วผสมรวมกับของสด เช่น นำน้ำผลไม้เน่าเสียแช่แข็งมาผสมขายเป็นน้ำผลไม้สด 100%, นำเนื้อสัตว์เริ่มเน่ามาหมักสารเคมีดับกลิ่นแล้วย้อมสีให้ดูเป็นเนื้อสดใหม่ หรือนำเนื้อสัตว์ต่างชนิดมาผสมฟอกสีสวมรอยเป็นวัตถุดิบพรีเมียม กระบวนการเหล่านี้เต็มไปด้วยเชื้อแบคทีเรียอันตรายและสารพิษจากเชื้อราที่ทำให้ลำไส้อักเสบรุนแรงและติดเชื้อในกระแสเลือดได้
• อันตรายจากการสะสมสารพิษในระยะยาว: เมื่อร่างกายได้รับสารเจือปนสังเคราะห์ น้ำมันทอดซ้ำ หรือสีย้อมที่ไม่ใช่เกรดอาหารสะสมในร่างกายต่อเนื่องเป็นเวลานาน ปัจจัยแฝงเหล่านี้จะซึมเข้าสู่ร่างกายและเข้าไปทำลายเซลล์ รบกวนระบบการทำงานของอวัยวะภายใน และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งในอนาคต

อาหารปลอมที่พบในปัจจุบัน มีอะไรบ้าง?

1. น้ำมันมะกอกเอ็กซ์ตร้าเวอร์จิน (Extra Virgin Olive Oil)

การเจือปนน้ำมันมะกอกเกรดสูงด้วยน้ำมันพืชที่มีราคาถูกกว่า เช่น น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันเมล็ดดอกทานตะวัน หรือน้ำมันรำข้าว หรือการนำน้ำมันมะกอกเกรดต่ำที่ผ่านกระบวนการทางเคมีมาผสม แล้วติดฉลากเป็น 100% Extra Virgin Olive Oil เพื่ออัปราคาขาย ซึ่งทำให้ผู้บริโภคไม่ได้ทั้งรสสัมผัสและคุณประโยชน์ต่อสุขภาพตามจริง

2. น้ำผึ้งแท้และเมเปิ้ลไซรัป

ผู้ผลิตบางรายเลือกปนเปื้อนความบริสุทธิ์ด้วยการผสมไซรัปต้นทุนต่ำ เช่น น้ำเชื่อมข้าวโพด (Corn Syrup) น้ำเชื่อมข้าว หรือน้ำเชื่อมจากอ้อย เพื่อเพิ่มปริมาณสินค้า โดยที่คุณยังต้องจ่ายราคาเต็มในฐานะน้ำผึ้งเกรดพรีเมียม ถือเป็นรูปแบบ Food Fraud ที่เจอบ่อยที่สุดบนออนไลน์

3. เครื่องเทศและผงปรุงรส

เทคนิคที่ใช้กันบ่อยคือการยัดไส้ส่วนกิ่งก้านพืชชนิดอื่นลงในเครื่องเทศราคาแพงอย่างแซฟฟรอน หรือแอบผสมสีย้อมสังเคราะห์อุตสาหกรรมในผงขมิ้นและพริกป่น เพื่อแต่งสีให้ดูสดน่าทาน ซึ่งสารเคมีกลุ่มนี้มีส่วนผสมของตะกั่วที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงโรคมะเร็งโดยตรง ยกตัวอย่างเครื่องเทศและผงปรุงรสที่พบการปลอมแปลงได้บ่อย เช่น ผงขมิ้น ที่พบสารตะกั่วโครเมต (Lead Chromate), ผงพริกชิลลี ที่พบ Rhodamine B หรือ Sudan Red

4. อาหารทะเลสดและแช่แข็ง

กลโกงยอดฮิตที่พบได้บ่อยคือ เอาปลาสายพันธุ์ราคาถูกมาสวมรอยขายเป็นปลาเนื้อดีราคาแพง เช่น เอาปลาเนื้อขาวธรรมดามาแต่งสีอ้างว่าเป็นแซลมอนพรีเมียม รวมถึงการฉีดน้ำหรือแช่แข็งให้มีชั้นน้ำแข็งหนาผิดปกติ เพื่อเพิ่มน้ำหนักให้ชั่งได้แพงขึ้นก่อนส่งถึงมือคนซื้อ

5. น้ำผลไม้พร้อมดื่ม

นอกจากการนำน้ำผลไม้สด 100% มาผสมน้ำเปล่า เติมกรดมะนาวและสารให้ความหวานเพื่อลดต้นทุนแล้ว ในเคสที่อันตรายกว่านั้นคือการนำน้ำผลไม้ที่เริ่มเน่าเสียหรือหมดอายุ มาเข้ากระบวนการฟอกกลิ่นแล้วผสมรวมกับน้ำผลไม้สดเพื่อหลอกขายตามช่องทางออนไลน์ ถือเป็นหนึ่งในอาหารปลอมที่พบได้บ่อยและอันตรายที่สุดอีกหนึ่งอย่างที่หลีกเลี่ยงได้ยากมาก

6. เนื้อสัตว์ย้อมสีและเนื้อฉีดไขมัน

พ่อค้าไร้จรรยาบรรณหลายคนนำเนื้อสัตว์ราคาถูกมาหมักสารเคมีดับกลิ่นแล้วย้อมสีเพื่อหลอกขายเป็นเนื้อวัวพรีเมียม ตลอดจนการใช้เข็มฉีดไขมันพืชและสารเคมีเข้าไปในเนื้อเกรดต่ำเพื่อสร้างลายหินอ่อน เลียนแบบเนื้อเกรดสูง ซึ่งเสี่ยงต่อการได้รับสารเคมีอันตรายตกค้างเข้าสู่ร่างกาย

7. นมวัวปลอมและผลิตภัณฑ์จากนม

สำหรับนมวัวปลอมและผลิตภัณฑ์จากนม มักตรวจพบการเจือปนนมสดด้วยการผสมน้ำเปล่าเพื่อเพิ่มปริมาณ แล้วแอบเติมสารเคมีหรือสังเคราะห์ค่าโปรตีนอย่างเมลามีน เพื่อตบตาการตรวจวัดคุณภาพ ตลอดจนการนำนมผงเกรดต่ำผสมน้ำมันพืชมาสวมรอยขายเป็น นมวัวปลอม บนช่องทางออนไลน์ ซึ่งนอกจากผู้บริโภคจะไม่ได้คุณค่าทางโภชนาการตามจริงแล้ว ยังเสี่ยงต่อสารตกค้างที่เป็นอันตรายต่อไตและร่างกายอีกด้วย

8. อาหารเสริมและวิตามิน

อาหารเสริมปลอมและวิตามินถือเป็นอีกหนึ่งอาหารปลอมที่หลีกเลี่ยงยากมาก ๆ โดยที่ทางตำรวจตรวจพบส่วนใหญ่มักนำแป้งและสารเติมเต็มไร้คุณประโยชน์มาอัดเม็ดใส่บรรจุภัณฑ์ปลอมแปลงแบรนด์ดัง หรือแอบผสมยาลดน้ำหนักและสารสเตียรอยด์ลงไป เพื่อให้ผู้ซื้อรู้สึกว่าเห็นผลไว แต่ที่จริงแล้วนี่เป็นอันตรายที่ร้ายแรงมาก ๆ เลยล่ะค่ะ

รวมวิธีสังเกตและเช็กอาหารปลอมบนออนไลน์

เพื่อไม่ให้คุณตกเป็นเหยื่อ Food Fraud บนโลกออนไลน์ได้ง่าย ๆ เชฟนิกะเลยสรุปจุดสังเกตและวิธีทดสอบเบื้องต้นของวัตถุดิบเสี่ยงสูงทั้ง 7 ชนิด ในรูปแบบของตารางเช็กลิสต์ง่าย ๆ ดังนี้ค่ะ

วัตถุดิบ / อาหาร	จุดสังเกตที่บ่งบอกว่าเป็น Food Fraud)	วิธีเช็ก & ข้อควรระวังก่อนสั่งออนไลน์
น้ำมันมะกอก (Extra Virgin)	• ราคาถูกกว่าท้องตลาด • ไม่มีเลข อย. หรือไม่มีระบุวันที่เก็บเกี่ยว (Harvest Date) • บรรจุในขวดพลาสติกใสแทนขวดแก้วสีเข้ม	• เลือกซื้อแบรนด์ที่มีตราประทับรับรองมาตรฐาน เช่น PDO หรือ PGI • ทดสอบเบื้องต้นโดยนำไปแช่ตู้เย็น ช่องธรรมดา หากเป็น Extra Virgin แท้ เนื้อน้ำมันจะเริ่มจับตัวเป็นไขหนา
น้ำผึ้งแท้ / เมเปิ้ลไซรัป	• เนื้อสัมผัสเหลวเป็นน้ำ ไม่หนืดเลย • รสหวานแหลมแบบน้ำเชื่อม ไม่มีกลิ่นหอมดอกไม้ตามธรรมชาติ	• เช็กฉลากต้องระบุน้ำผึ้งแท้ 100% และมีแหล่งฟาร์มชัดเจน • หยดลงในน้ำเย็น น้ำผึ้งแท้จะจมลงและละลายยาก ส่วนน้ำผึ้งปลอมที่ผสมไซรัปจะกระจายตัวละลายทันที
เครื่องเทศ / ผงปรุงรส	• สีสดฉูดฉาดผิดธรรมชาติ เช่น พริกแดงจัด, ขมิ้นเหลืองสะท้อนแสง • กลิ่นหอมระเหยเบาบาง มีคราบสีติดมือทันทีที่สัมผัส	• สั่งซื้อเครื่องเทศแบบชนิดเม็ด/ดอกสมบูรณ์มาบดเอง ปลอดภัยกว่าแบบผง • สำหรับแซฟฟรอนแท้ เมื่อแช่น้ำร้อน น้ำจะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีเหลืองทอง ไม่ใช่สีแดงสด
อาหารทะเล ทั้งแบบสดและแช่แข็ง	• ชั้นน้ำแข็งหนาผิดปกติ • สั่งปลาพรีเมียม แต่ได้เนื้อปลาแล่ที่ไม่ติดหนังหรือโครงกระดูกระบุสายพันธุ์ไม่ได้	• เลือกร้านที่ระบุสายพันธุ์ปลาด้วยชื่อวิทยาศาสตร์ชัดเจน • สังเกตน้ำหนักหลังละลายน้ำแข็ง หากน้ำหนักหายไปเกิน 20% แสดงว่าถูกฉีดน้ำหรือเคลือบน้ำแข็งเกินจริง
น้ำผลไม้พร้อมดื่ม	• ร้านค้าไม่ระบุวันที่ผลิต/หมดอายุบนหน้าสินค้าอย่างชัดเจน • อ้างว่า “น้ำผลไม้สด 100%” แต่เก็บได้นานหลายเดือนโดยไม่แช่เย็น	• ตรวจสอบบรรจุภัณฑ์ต้องปิดสนิท ไม่มีรอยบวมหรือบุบของแก๊สจากการหมักเน่า • เลือกซื้อจากร้านที่มีการควบคุมอุณหภูมิการจัดส่งเท่านั้น
เนื้อสัตว์ย้อมสี / ฉีดไขมัน	• ลายไขมันดูเป็นเส้นตรงเป๊ะผิดธรรมชาติ ไม่ใช่ลายแทรกตามเส้นใยเนื้อ • มีคราบสีแดงละลายออกมากับน้ำเลี้ยงเนื้อจำนวนมาก	• ซื้อเนื้อสัตว์จากร้านค้าที่มีใบรับรองการปศุสัตว์ หรือมีตรา Halal / Livestock OK • สังเกตเนื้อฉีดไขมัน เมื่อนำไปย่าง ไขมันพืชที่ฉีดเข้าไปจะละลายหายไปทันทีจนเนื้อลีบแห้ง
อาหารเสริม / วิตามิน	• ไม่มีเลขทะเบียนตำรับยา หรือเลขสารบบอาหาร (อย.) ที่ตรวจสอบได้ • อวดอ้างสรรพคุณเกินจริง เช่น เห็นผลใน 3 วัน • ราคาถูกกว่าเคาน์เตอร์แบรนด์หลายเท่า	• นำเลข อย. ไปเช็กในฐานข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาเสมอ • เลือกร้านค้าที่เป็น Official Store หรือร้านยาออนไลน์ที่มีเภสัชกรรับรอง

ท้ายที่สุดนี้ เชฟนิกะอยากฝากไว้อย่างหนึ่งว่า อาหารปลอม คือภัยเงียบที่ไม่เพียงแต่พรากความอร่อยและความคุ้มค่าไปจากเรา แต่ยังทำลายสุขภาพของคนที่เรารักโดยไม่รู้ตัว ดังนั้น ก่อนตัดสินใจซื้อวัตถุดิบหรืออาหารเสริมต่าง ๆ แนะนำให้ตรวจสอบวิธีเช็คอาหารเสริมปลอมและวัตถุดิบที่กำลังจะซื้อให้ดีก่อน เพราะหากละเลยเพียงนิดเดียว มื้ออาหารที่ตั้งใจทำด้วยความรัก อาจกลายเป็นสารพิษที่ทำร้ายคนในครอบครัวในระยะยาวเลยล่ะค่ะ